Sembolizmin ve Yeni Dünya Düzeninin Sahnesi: Şehid Ayetullah Ali Hamenei'nin Cenazesi

Sembolizmin ve Yeni Dünya Düzeninin Sahnesi: Şehid Ayetullah Ali Hamenei'nin Cenazesi

Dünyanın dört bir yanından, 40’ı aşkın ülkeden devlet başkanları, başbakanlar, parlamento başkanları ve üst düzey diplomatlar Tahran’daki bu tarihi törene iştirak etti. Ancak İran yönetimi, bu yoğun ilgiyi sadece diplomatik bir taziyeden ibaret görmedi; her ülkenin heyeti saygı duruşu için sahneye çıktığında arkada yankılanan Kur'an ayetleriyle, o devletlere karşı duruşunu ve pozisyonunu mikro düzeyde ilan etti.

Öte yandan, bu tören sadece kimlerin geldiğiyle değil, kimlerin gelmediğiyle de tarihe geçecek cinstendi. Dikkat çekici bir şekilde, törende Avrupa ülkelerinden Sırbistan hariç tek bir lider veya üst düzey yetkili yer almadı. Bu yönüyle cenaze töreni, adeta küresel siyasetteki yeni kümelenmeyi, bloklaşmayı ve dünyadaki yeni jeopolitik konumlanmayı bir tiyatro sahnesi ya da sinematografik bir film karesi gibi gözler önüne serdi.

Tahran’daki o salon, sadece bir cenazeye değil, 21. yüzyılın yeniden şekillenen dünya haritasına ev sahipliği yapmış oldu.

Şehid Ali Hamenei'nin cenaze töreni sırasında İran rejimi, her bir yabancı heyetin önünde Kur'an-ı Kerim'den rejimin onlar hakkında tam olarak ne hissettiğini belli etmek için özenle seçilmiş, pek de üstü kapalı olmayan ayetler okudu. İşte birkaçı:

Hamas: “Müminlerden öyle adamlar vardır ki, Allah’a verdikleri söze sadık kaldılar. İçlerinden bir kısmı adaklarını yerine getirdiler (şehit oldular); bir kısmı da (şehit olmayı) beklemektedirler. Onlar verdikleri sözü asla değiştirmediler.” (Ahzâb Suresi, 23. Ayet)

Hizbullah: “Gevşemeyin, hüzünlenmeyin. Eğer (gerçekten) inanıyorsanız, üstün gelecek olan sizsiniz. Eğer siz (Uhud’da) bir yara aldıysanız, şüphesiz o topluluk da (Bedir’de) benzeri bir yara almıştı. İşte (başarı ve felaket) günlerini biz insanlar arasında döndürür dururuz. (Bunu) Allah’ın iman edenleri ayırt etmesi ve sizden şahitler (şehitler) edinmesi için yapar. Allah, zalimleri sevmez.” (Âl-i İmrân Suresi, 139-140. Ayetler)

Filistin İslami Cihadı: “Böylece Allah, senin geçmiş ve gelecek günahlarını bağışlar, sana olan nimetini tamamlar ve seni doğru yola iletir. Ve sana şanlı bir zaferle yardım eder.” (Fetih Suresi, 2-3. Ayetler)

Rusya: "Hep birlikte Allah’ın ipine (İslâm’a) sımsıkı sarılın, parçalanıp bölünmeyin. Allah’ın size olan nimetini hatırlayın: Hani siz birbirinize düşman idiniz de O, kalplerinizi birleştirmişti ve O’nun nimeti sayesinde kardeşler olmuştunuz..." (Âl-i İmrân Suresi, 103. Ayet)

Vladimir Putin bu ayeti, Eylül 2019'da Ankara'da Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ev sahipliğinde ve dönemin İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin de katılımıyla gerçekleştirilen Üçlü Suriye Zirvesi sonrasındaki ortak basın toplantısında okumuştu.

Çin: “Allah bunu, sırf size bir müjde olsun ve kalpleriniz bununla yatışsın diye yaptı. Yardım ve zafer ancak mutlak güç ve hikmet sahibi Allah katındandır.” (Âl-i İmrân Suresi, 126. Ayet)

Kuzey Kore: Törene en çok dikkat çeken katılım gösteren delegasyonlardan biri de Kuzey Kore'ydi. Kuzey Kore Yüksek Halk Meclisi Başkanı sahneye çıktığında okunan ayet Saff Suresi 13. Ayet oldu:

"Seveceğiniz başka bir şey daha var: Allah’tan bir yardım ve yakın bir fetih (zafer)! Müminleri müjdele."

Küba: “Size ne oluyor da Allah yolunda ve 'Rabbimiz! Bizi halkı zalim olan bu şehirden çıkar, katından bize bir sahip çıkan gönder, katından bize bir yardımcı lütfet' diyen zavallı erkekler, kadınlar ve çocuklar uğrunda savaşmıyorsunuz?" (Nisâ Suresi, 75. Ayet)

Irak Haşdi Şabi Heyetleri: “Allah yolunda öldürülenlere ‘ölüler’ demeyin. Hayır, onlar diridirler. Fakat siz sezemezsiniz.” (Bakara Suresi, 154. Ayet)

Suudi Arabistan: “Şüphesiz (Bedir’de) karşı karşıya gelen iki toplulukta sizin için bir ibret vardır. Bir topluluk Allah yolunda savaşıyordu, diğeri ise kâfirdi. (Müminler) onları gözleriyle kendilerinin iki katı görüyorlardı. Allah, dilediğini yardımıyla destekler. Şüphesiz bunda basiret sahipleri için büyük bir ibret vardır.” (Âl-i İmrân Suresi, 13. Ayet)

Katar: “Böylece Allah, senin geçmiş ve gelecek günahlarını bağışlar, sana olan nimetini tamamlar ve seni doğru yola iletir. Ve sana şanlı bir zaferle yardım eder.” (Fetih Suresi, 2-3. Ayetler)

Türkiye: “...Allah, mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri, derece bakımından oturanlardan üstün kıldı. Allah, hepsine cenneti vaat etmiştir. Mücahitleri ise oturanlara, büyük bir mükafatla üstün kılmıştır.” (Nisâ Suresi, 95. Ayet)

Pakistan: “De ki: 'Rabbim! Gireceğim yere dürüstlükle girmemi sağla; çıkacağımdan da dürüstlükle çıkmamı sağla. Bana katından yardım edici bir güç ver.'” (İsrâ Suresi, 80. Ayet)

Mısır: “Onların Rableri katındaki mükafatları, zemininden nehirler akan, içinde ebedî kalacakları Adn cennetleridir. Allah onlardan razı olmuştur, onlar da O’ndan razı olmuşlardır. İşte bu, Rabbinden korkan kimse içindir.” (Beyyine Suresi, 8. Ayet)

Tabutların Başındaki Saf Düzeni ve "Eksen" Mesajı

Yönetim sembolizmi sadece ayetlerle sınırlı tutmadı, fiziki alanı da bir mesaj panosuna dönüştürdü. Cenaze namazı kılınırken Şehid Ayetullah Ali Hamenei'nin hemen arkasındaki ilk safta, İran’ın resmi devlet ricalinin (Cumhurbaşkanı ve Devrim Muhafızları komutanları) hemen yanında Hamas lideri Halil el-Hayye ve Hizbullah Genel Sekreter Yardımcısı Naim Kasım gibi isimler yan yana saf tuttu.

Bu protokol dizilimi, dünyaya "Direniş Ekseni bizim organik bir parçamızdır ve devlet protokolümüzün en önündedir" mesajını görsel olarak verdi.

"Şehadet" Kavramının Mimari ve Görsel Vurgusu

Törenin yapıldığı salondaki dev ekranlarda ve basına servis edilen fotoğrafların arka planlarında, sadece vefat eden liderlerin portreleri değil; Kasım Süleymani'den İbrahim Reisi'ye kadar yakın dönemde "şehit" olarak kabul edilen tüm aktörlerin görselleri bir süreklilik içinde harmanlandı.

Okunan tüm ayetlerdeki "şehitlik" ve "canlarıyla cihad edenler" vurgusu, bu görsel dekorla birleşince salondaki etkiyi askeri bir tören havasına bürüdü.

Özet

İran, bin yıllık derin devlet geleneğinin bir yansıması olarak, sembolizmi gerek edebiyatta gerekse siyasette bir sanat gibi maharetle kullanan bir ülke. Bu siyasi ve kültürel deha, Ayetullah Hamenei'nin cenaze töreninde de tüm görkemli ve incelikli detaylarıyla kendini gösterdi. Dünyanın dört bir yanından, 40’ı aşkın ülkeden devlet başkanları, başbakanlar, parlamento başkanları ve üst düzey diplomatlar Tahran’daki bu tarihi törene iştirak etti. Ancak İran yönetimi, bu yoğun ilgiyi sadece diplomatik bir taziyeden ibaret görmedi; her ülkenin heyeti saygı duruşu için sahneye çıktığında arkada yankılanan Kur'an ayetleriyle, o devletlere karşı duruşunu ve pozisyonunu mikro düzeyde ilan etti.